Medegefinancierd door de Europese Unie
De Europese Unie steunt campagnes
voor de promotie van
hoogwaardige landbouwproducten

Het paleo-dieet nader bekeken: at de oermens wel zo weinig koolhydraten?

Onder de diëten is het paleo-dieet in. Eten als de oermens, dat is het motto van de aanhangers van paleo. Maar wat weten we over wat zij precies aten? En in hoeverre is paleo-voeding gezond?

Wat is het paleo-dieet?

Een paleo-dieet bestaat vooral uit vlees, vis, groenten, fruit en noten. Bewerkte producten, brood, andere graanproducten en zuivel moeten worden gemeden.

Aanhangers van het paleo-dieet gaan er vanuit dat onze verre voorouders, de jagers-verzamelaars, uitsluitend vlees, vis, groenten, fruit en noten aten. Aangenomen wordt dat ons lichaam op deze oervoeding is ingesteld, aangezien we vele honderdduizenden jaren op deze manier hebben geleefd. Pas toen de mens zich verder begon te ontwikkelen en leerde zelf bepaalde gewassen te verbouwen en dieren te houden (de landbouwrevolutie), zou hij meer granen en melk zijn gaan eten. Het paleodieet stelt dat ons lichaam niet aangepast is aan onder andere granen, omdat we ze nog maar relatief kort eten, namelijk sinds de ontwikkeling van de landbouw – dat is iets van de laatste 10.000 jaar.

Kritiek op het paleo-dieet

Onderzoek laat zien dat de oermens een alleseter was en in die tijd moest eten wat voorhanden was; fruit, vis, vlees en noten. Maar het voedsel waarop al onze voorouders konden terugvallen waren knollen en wortels, die net als granen, veel zetmeel bevatten en daarmee energie leveren. Wanneer we naar onze genen kijken, blijken we prima in staat om zetmeel te verteren. Zowel de moderne mens als onze verre voorgangers beschikken over α-amylase, een enzym dat nodig is om zetmeel te verteren en energie aan te leveren voor hersenen en spieren. Sterker nog, sommige wetenschappers werpen op dat de oermens wel zetmeel moest eten, omdat de hersenen 60% van onze bloedglucose gebruiken1.

En hoe zit het dan met het eten van granen? De Nederlandse Professor Fred Brouns van de Universiteit Maastricht die veel over granen geschreven heeft, bevestigt dit en zegt: “Dat de mens nog maar ‘relatief’ kort granen eet (10.000 jaar) en daaraan niet gewend zou zijn, is een misverstand. De mens eet al veel langer granen. Dat laten vondsten in bijvoorbeeld Israël zien van 20.000 jaar geleden, maar ook uit de tijd van de Neanderthalers zo’n 40.000 jaar geleden. De tarwevariant die momenteel wereldwijd het meeste wordt geteeld en gegeten, is rond de 11.000 jaar oud. Dat zou voor de verwarring kunnen zorgen”.

Ongerezen brood en tandglazuur

Archeologen hebben op verschillende plekken in de wereld vondsten gedaan, die erop duiden dat onze verre voorouders granen, of eigenlijk wilde grassen, verzamelden, bewerkten en aten. Bijna 2000 jaar voor het begin van de landbouw werd zelfs waarschijnlijk al ongerezen brood gebakken: dat blijkt uit experimenteel onderzoek aan oude in de rotsbodem uitgehakte vijzels uit Israël.

In België zijn door antropologen microdeeltjes van graszaden (tarwe, gerst, rogge) in tandglazuur gevonden van 45.000 jaar geleden. Dat duidt erop dat onze verre voorouders de Neanderthalers ook al granen aten2.

Gen om zetmeel te verteren

Zo’n 750.000 – 200.000 jaar geleden zou het aantal genen dat codeert voor het α-amylase zijn verdubbeld. Waarschijnlijk was dit de periode dat de mens knollen als basisvoedsel had ontdekt. Die verdubbeling van het aantal zetmeelgenen wijst er op de er voor de oermens een evolutionair voordeel was als hij efficiënt zetmeel kon afbreken. Zetmeel zou dus al heel lang een belangrijk ingrediënt zijn van voedsel.

Zeker is dat mensen met al hun amylasegenen al geschikte zetmeelafbrekende enzymen hadden toen ze tien- tot vijftienduizend jaar geleden overstapten op een andere zetmeelbron: graan. Mensen waren fysiologisch helemaal klaar voor de overgang 10.000 – 15.000 jaar geleden van knollen naar granen.

Is een paleo-dieet gezond?

Veel groenten, fruit, vis en noten eten is zeker gezond. Wel kleven er gezondheidsnadelen aan het schrappen van graanproducten, aardappelen en melkproducten. Het VIGez waarschuwt voor een te hoge vetiname, een tekort aan koolhydraten, die een belangrijke energieleverancier zijn, en een tekort aan calcium3.

Volkoren voor goede gezondheid

Brood levert naast energie veel belangrijke (micro-)nutriënten, zoals vezels, antioxidanten, mineralen en B-vitamines, die het lichaam iedere dag nodig heeft. De vezels, die vooral in volkorenproducten zitten, dragen bij aan een goede darmfunctie en verlagen het risico op o.a. hart- en vaatziekten4Niet voor niets adviseert de hoge Gezondheidsraad volwassenen om tenminste 30 gram voedingsvezel per dag te consumeren5.

Schrapt men brood, dan moet men deze voedingsstoffen via andere producten binnenkrijgen. En dat is een hele kunst. Een rekenvoorbeeld:

  • 6 volkorenboterhammen leveren circa 14 gram vezels
  • 1 portie gekookte groenten levert 1,4 gram vezels Dat betekent dus 10 portiesgroenten , om je vezels uit brood te vervangen! En dat is bovenop de gewone aanbeveling om groenten (en fruit) eten.

Ons motto: eet gewoon veelzijdig, met veel groenten, fruit én brood. Door gevarieerd te eten krijg je veel verschillende voedingsstoffen binnen en dat is gezond!


Bronnen:

  1. Karen Hardy, Jennie Brand Miller, Katherine D. Brown, Mark G. Thomas, and Les Copeland. “The Importance of Dietary Carbohydrate in Human Evolution.” The Quarterly Review of Biology: September 2015.
  2. Fred Brouns, NAV Publiekslezing The good, the bad and the ugly; wie kan ik nog vertrouwen m.b.t. gezonde voeding, Utrecht, januari 2014
  3. VIGeZ over het paleo-dieet
  4. Gezondheidsraad. Voedingsvezel - Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. A15/30. ISBN 978-94-6281-073-0
  5. Hoge Gezondheidsraad. Voedingsaanbevelingen voor België. Brussel. Herziening 2009. HGR dossiernummer: 8309